Samen met de Lokkerse Dammen en de Rode Del maakte het Goorken ooit deel uit van een grensoverschrijdend moerasgebied. Tot de tweede wereldoorlog kende het gebied behoorlijk wat economische bedrijvigheid. ’s Zomers graasden koeien op de weilanden en de hooilanden zorgden voor hun wintervoeding. Op de nattere delen werd turf gestoken en gevist. Van riet, wilgentwijgen en pijpenstrootje vlocht men manden en bijenkorven. De elzen- en wilgenbroekbossen leverden brand- en geriefhout. Deze uiteenlopende activiteiten zorgden voor een grote verscheidenheid aan biotopen in het Goorken.
De aanleg van het kanaal Dessel-Schoten in 1846 luidde het begin van veranderingen in. Het Goorken en de Lokkerse Dammen geraakten gescheiden van de Rode Del waardoor de waterhuishouding in het gebied drastisch veranderde. Kort daarop werden grote delen van de omringende heidevelden ontgonnen. Er verschenen weiden en akkers en er werden bossen aangeplant.
Kwelwater, met voedselrijk water dat het kanaal aanvoert van de Maas, verrijkt plaatselijk de van nature ijzerrijke en voedselarme Kempense bodem. Deze plaatsen verruigen, met planten als riet, harig wilgeroosje en koninginnekruid. Op de overgangen tussen het voedselarme en voedselrijke water ontstond trilveen met draadzegge en kleine egelskop. Dit samenspel tussen het zure, Kempense grondwater en het kalkrijke kanaalwater geeft het Goorken een uitzonderlijk hoge natuurwaarde.
Het rechttrekken van de Wamp deed het waterpeil dalen waardoor het moeras verlandde. Kappingswerken deden open waterpartijen ontstaan en de oevers werden geplagd. Er groeien nu massa’s zonnedauw op de glooiende oevers en zowel struikheide als dopheide steken de kop op. Dieren zoals de groene kikker, de bandheidelibel, de alpenwatersalamander, de grote modderkruiper, de blauwborst en de zeldzame waterspitsmuis voelen zich hier in hun nopjes. Met wat geluk zie je het heideblauwtje rondfladderen. Deze zeldzame vlinder komt in Vlaanderen enkel in de Kempen voor en heeft vochtige tot droge heide nodig om haar eitjes op af te zetten. Gallowayrunderen en paarden zorgen voor een natuurlijke begrazing van het Goorken.