Historiek

Heikruis is een plaatsje in de Vlaams-Brabantse gemeente Pepingen. Het kreeg zijn naam van een kruis dat de Frankische boer Hado op zijn eigendom plaatste. De plaatsnaam Hadonis Crucem (Hado's Kruis) duikt voor het eerst op in een Latijnse tekst van 1074. De naam verbasterde tot Haeycruce en uiteindelijk tot Heikruis. Het bos ter Rijst is de noordelijkste uitloper van het honderden hectare grote Strihoubos, waarvan het grootste gedeelte in Wallonië ligt. Beiden zetten hun stempel op het landelijke karakter van Heikruis.

De naam van Ter Rijst danken we aan het rijshout in een moerasvallei ten zuiden van Heikruis. Van rijshout vlochten onze voorouders onder andere wanden voor stallen en schuren en men gebruikte het als dragende ondergrond voor lemen muren.
Het eerste kasteel van Ter Rijst werd omstreeks 1225 gebouwd door Eggeric de Rist, heer van Heikruis. Toen was de strijd tussen de graaf van Henegouwen en de hertog van Brabant net beslecht in het voordeel van Henegouwen waartoe Heikruis eeuwenlang bleef behoren.
Karel Van der Noot bouwde het huidige kasteel in 1480. Het was een indrukwekkende burcht met vier forse hoektorens.
Burggraaf Théodore de Nieulant de Pottelsberghe sloopte de vervallen torens en verbouwde de rest van het slot in 1868-69 in neoclassisistische stijl. Hij liet tegelijkertijd het park aanleggen.
De laatste adellijke eigenaar was burggraaf Hubert Jolly. In 1973 verwierf bouwpromotor Jean L'Ecluse het kasteeldomein. Hij verkocht het in 1981 aan de Vlaamse Gemeenschap.

De omgeving van Ter Rijst ademt geheime geschiedenis uit. Onder de funderingen van de weg Asse-Edingen liggen resten van een oude Romeinse heirbaan. Een heuveltje nabij de grootste vijver verbergt kelders en muurresten van een middeleeuwse burcht.
In het bosreservaat ligt een ijskelder verborgen. In de winter lieten de kasteelheren de kelder vullen met duizenden kilo's ijs en aangestampte sneeuw. Door de goede isolatie bleef het ijs bruikbaar tot de volgende herfst. Het diende voor het koelen van melk en boter, maar ook om roomijs te maken. Een grote luxe in een tijd toen er nog geen ijsfabrieken of koelkasten bestonden. In de ijskelder huizen tegenwoordig vleermuizen.
Ook de oever van de bovenste vijver verbergt een oud monument. Een halve eeuw geleden vormde deze vijver nog de tweede trap in een complex van vier vijvers. Het verzonken weiland aan de andere kant van de haag was toen nog een echte vijver.
Een brug met drie spitsbogen overspande en een leuning in de vorm van kantelen overspande de plaats waar beide vijvers elkaar raakten.
De brug had geen nut meer toen de bovenvijver en de verbinding door gebrek aan onderhoud volledig verland geraakten. Omstreeks 1960 werd ze toegedekt met aarde en bouwpuin.

terug