Op de natste plekken van de broeken komen moerassige hooilanden met rietkraagjes voor. In de rietkragen huizen kleine karekiet, bosrietzanger, blauwborst, rietgors en paapje. Tussenin vind je bloemrijke hooilanden met planten als pinksterbloem, echte koekoeksbloem, egelboterbloem en weidekerveltorkruid. De hooilanden zijn ook de thuis voor zeldzame weidevogels. ‘s Nachts weerklinkt de roep van porseleinhoen of kwartelkoning.
Verspreid over de broeken tref je ondiepe jachtvijvers aan. Langs de oevers vind je soms dichte drommen zwanebloem, lisdoddekaarsen en met wat geluk lidsteng. Rond de vijvers zetten kikkers in het voorjaar luidkeels hun concert in.
Wanneer het waterpeil van de IJzer heel hoog komt te staan, overstromen de valleigraslanden, ook wel broeken genoemd. Ze veranderen zo in een gigantisch natuurlijk wachtbekken. Dit bespaart dorpen en steden langs de IJzer behoorlijk wat waterellende. De Handzamebroeken vormen het winterbed van de Handzamevaart, een belangrijke bijrivier van de IJzer.
Dergelijke overstromingen vinden meestal ’s winters plaats en oefenen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit op tienduizenden watervogels en steltlopers. De grote groepen smienten en kolganzen die hier hun wintervakantie doorbrengen, zorgen jaarlijks voor een fascinerend tafereel.
Sinds de jaren tachtig is de otter hier helaas verdwenen. Het actieplan ‘Otter’, gelanceerd door Natuurpunt, moet de terugkeer van deze sympathieke viseter mogelijk maken. Hermelijn, wezel, bunzing en steenmarter laten zich wel spotten.