Agentschap voor Natuur en Bos op onderzoek

Toen zijn baas hem vijf jaar geleden vroeg ‘ iets’ rond de Europese instandhoudingsdoelstellingen te doen, knikte Kurt Sannen alleen maar. Intussen groeide het project dat hij destijds startte uit tot een van de drie belangrijkste pijlers van het Agentschap voor Natuur en Bos, met anno 2011 een hoop partners en middelen ter beschikking. “Die grote gedragenheid doet deugd”, zegt Kurt. “Ze verzekert me dat ik met een gerust hart kan vertrekken.” Vanaf september gaat al Kurts aandacht immers naar zijn bioboerderij, het Bolhuis, die hij onder meer inzet voor het beheer van heel wat Natura 2000 gebieden. “Van vogelperspectief naar kikvorsperspectief”, beschrijft Kurt zijn overstap zelf cryptisch.
Maar voor de deur volledig word gesloten, nog een kort gesprek over de studie rond de implementatie van de instandhoudingsdoelstellingen die Kurt de laatste zes maanden coördineerde.

Waarom deze studie?
De studie gaat op zoek naar de beste manier om de Europese instandhoudingsdoelstellingen te implementeren voor elk Natura 2000 gebied. Veel stakeholders zien het doelstellingenbeleid los van het huidige natuurbeleid. Maar de vraag luidt juist hoe we dat laatste zo goed mogelijk kunnen inzetten om de Europese doelen te bereiken.

Jullie bestudeerden een twintigtal projecten.
Ja, we keken naar de initiatieven die zich in een Natura 2000 gebied bevonden en actie ondernamen in het kader van de Europese instandhoudingsdoelstellingen. We kozen voor een mix van projecten die geografisch verspreid lagen en ook een verschillende focus hadden. Sommige initiatieven gingen uit van de overheid, andere van de privé, er zitten grote en kleine cases tussen, met de klemtoon op de natuur of met de natuur slechts als neveneffect. We wilden een diversiteit aan projecten in beeld brengen, en zo een zicht krijgen op wat er allemaal leeft en hoe we daaruit kunnen leren.

Je ging niet enkel op zoek naar best practices?
Het was niet de bedoeling ons daartoe te beperken. Ook uit je fouten kun je lessen trekken.

Wat werd er zoal geleerd?
In alle initiatieven komen een aantal gemeenschappelijke lijnen naar voor. Zo blijven een goede voorbereiding en een hecht team belangrijk voor een geslaagd project. Twee andere zaken die opvielen, waren de nood aan flexibiliteit en aan een goede stakeholdersanalyse. Je brengt best goed in kaart welke actoren je project beïnvloeden en omgekeerd, zodat je weet wie je gesprekspartners zijn. Neem bijvoorbeeld het Vijvergebied Midden Limburg, dat project groeide bottom up. Gebruikers en eigenaars op het terrein staken de handen uit de mouwen, maar zagen dat ze het niet alleen konden en vormden daarop een goed team met andere stakeholders zoals ANB.
Verder leerden we dat je zeker in een project met andere partners water bij de wijn moet kunnen doen. Of je nu werkt op een terrein van honderd of tachtig hectare, of vijftien of twintig roerdompen huisvest, is uiteindelijk niet cruciaal. Door flexibel om te gaan met je streefdoelen kan je project vooruitgaan.

Deden jullie verrassende vaststellingen?
Een van de lessen is dat we het niet te groots moeten zien: we willen soms alles tegelijk en voor eeuwig doen, terwijl je het vaak beter klein houdt. In de gemeente Wetteren bijvoorbeeld werden landbouwers en andere stakeholders aangezet om poelen aan te leggen voor de kamsalamander. Het initiatief had weinig budget, maar werd sterk gedragen. Dat enthousiasme, het menselijk kapitaal is cruciaal voor een succesvol project.

Wat gebeurt er met de resultaten van het onderzoek?
Het onderzoek past in een groter studieproject rond de realisatie van de instandhoudingsdoelstellingen in de Natura 2000 gebieden. We zullen de leerpunten delen met stakeholders in Vlaanderen en Brussel, en met onze Europese collega’s. Vijf projecten met een voorbeeldkarakter krijgen een plaats op onze website en in een brochure, en worden mogelijk toegelicht tijdens een studiedag.