Het vliegend hert, de grootste kever van Midden-Europa, heeft het de laatste jaren moeilijk in Vlaanderen. “Nog maar op enkele plaatsen in Vlaanderen kan je deze Europees beschermde keversoort zien”, vertelt Jeroen Franssens, coördinator van de Bosgroep Dijle-Geteland. “In de bossen rond Overijse bijvoorbeeld. Om het vliegend hert er alle kansen te geven, leggen we er broedhopen aan. Dat zijn kunstmatig aangelegde houtstapels met gedeeltelijk ingegraven stammetjes. Zo bootsen we de ondergrondse, vermolmde wortelstronken na waar de larven van de kever van leven. Na de aanleg van een eerste broedhoop zijn intussen ook twee boseigenaars bereid om in hun bos een broedhoop aan te leggen. Onze Bosgroep helpt dus mee om de toekomst van dit Europees bedreigde kevertje te verzekeren.”
De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) beheert heel wat waterlopen die door Natura 2000-gebied stromen. Koen Martens van de VMM: “De Limburgse Abeek is een erg waardevolle waterloop. Er zwemmen maar liefst vijftien vissoorten rond, waaronder de Europees beschermde beekprik. Om zich te kunnen voortplanten, is het van levensbelang dat vissen zich vrij kunnen bewegen van de ene naar de andere waterloop. Maar op de Abeek zijn er heel wat obstakels die vismigratie moeilijk maken. Daarom hebben we twee vistrappen gebouwd. Zo kunnen de vissen het hoogteverschil overbruggen en op zoek gaan naar geschikte paar- en rustplaatsen. Als waterbeheerder vinden we het niet meer dan normaal om mee te werken aan de Europese natuurdoelen.”
Bernard Haspeslagh is sinds kort de eigenaar van het 30 hectare groot kasteeldomein Ter Heyde in Sint-Andries. Het domein ligt in Natura 2000-gebied en was tot voor kort bijna twintig jaar lang volkomen verwaarloosd. Maar Haspeslagh wil ook de biodiversiteit in zijn domein opnieuw een hart onder de riem steken. “Samen met het Regionaal Landschap Houtland wil ik een aantal percelen herbebossen, zodat de natuur hier opnieuw opleeft. In de oudere bossen voer ik dunningen uit, zodat ze rijker en waardevoller worden. En vorig jaar heb ik ook al een poel uitgegraven, die hopelijk op termijn de amfibieën opnieuw hierheen zal lokken. Het is mooi meegenomen dat die acties binnen de Natura 2000-doelen passen. Maar het gaat mij om de dieren en de planten: die gaan me aan het hart.”
“Vroeger kwamen we hier ravotten, hengelen en meewerken op de akkers en weiden. Nu koesteren we het gebied als natuurgebied én jachtterrein”, vertelt Willy Van Hoey van de natuur- en wildbeheereenheid Scaldania uit Moerzeke-Kastel. “Wij jagers vullen eigenlijk slechts een klein deel van onze tijd met jagen, voor de rest doen we aan natuurbeheer. We hebben hier al tal van bomen geplant, beken uitgegraven en bermen ingezaaid met streekeigen bloemen en poelen. En rietkragen, struiken, bloemen- en kruidenakkers en een hoogstamboomgaard aangelegd. Daardoor kon het wildbestand zich natuurlijk ontwikkelen en verrijken. Ons jachtgebied ligt grotendeels in Natura 2000-gebied. We maken graag werk van de Europese natuurdoelen, en staan open voor duurzame maatregelen.”
Heidebos is een prachtig natuur- en wandelgebied in Wachtebeke en Moerbeke. Natuurpunt herstelt hier, in het kader van het Europese Life-project Vlaams Veldgebied, de Natura 2000-habitats. “Heidebos is een kwetsbaar groen lappendeken van heide en bossen,” vertelt Tom De Beelde van Natuurpunt. “De grazende Gallowayrunderen houden hier de open plekken in stand en helpen de verspreiding van typische heideplanten. Elk jaar maaien we een grote oppervlakte met adelaarsvaren zodat er opnieuw heideplantjes kunnen groeien. We voeren dunningen uit in de naaldbossen zodat het bos opnieuw evolueert naar een natuurrijk loofbos. Ook de bestrijding van invasieve exoten zoals de Amerikaanse vogelkers is een belangrijke maatregel. Zo herstellen de oorspronkelijke planten zich. En kan het broedgebied van boomleeuwerik en nachtzwaluw uitbreiden.”
“De laatste jaren kan je hier bij de boeren in de streek een echte omslag vaststellen”, vertelt Rik Delhaye, voorzitter van de vzw Boerenlandschap. “Landbouwers die enkele jaren geleden nog heel weigerachtig stonden tegenover natuur- en landschapsbeheer, behoren nu tot de meest enthousiastelingen uit de buurt.” Met steun van het Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels wil Boerenlandschap boeren aan de slag krijgen voor de natuur. “Door meidoornhagen te planten, waar allerlei soorten vogels zoals grasmussen op afkomen. Of door poelen te graven en hoogstamboomgaarden aan te planten. Zo helpen we mee om kleine landschapselementen in ere te herstellen. Die zorgen voor een mooiere leefomgeving en houden bedreigde dieren in stand. Wij landbouwers investeren volop in de natuur.”
Enkele jaren geleden bouwde een kolonie oeverzwaluwen nesten in een zanddepot van de chemiereus BASF. Het bedrijf klopte aan bij Natuurpunt om samen naar een oplossing te zoeken. Stefaan Versweyveld, voorzitter van Natuurpunt Antwerpen Noord: “Zanddepots hebben voor bedrijven zoals BASF een belangrijk economisch doel. Maar de bedreigde oeverzwaluwen vinden nog maar weinig nestmogelijkheden in de oevers van beken en rivieren. Graafwerken, zandhopen of zandafgravingen zijn juist wel optimale plekken om nesten te bouwen.” Daarom besloot BASF een aantal zandhopen beschikbaar te stellen als broedgebied. Natuurpunt vlakte de andere zandhopen van het bedrijf schuin af, zodat oeverzwaluwen daar geen nesttunnels kunnen graven. “BASF helpt zo om de doelstelling voor de bedreigde oeverzwaluw te bereiken en kan tegelijkertijd haar activiteiten voortzetten.”