De hamster is in Vlaanderen beschermd via het KB (Koninklijk Besluit) van 1980, via de Europese Habitatrichtlijn (bijlage IV) en de Conventie van Bern (bijlage 2).
Anno 2001 werd, om een beter inzicht te krijgen in de kritische factoren voor het overleven van de hamster, door afdeling Natuur de opdracht gegeven aan De Wielewaal (nu Natuurpunt) om een soortenbeschermingsplan op te stellen voor de hamster in Vlaanderen. In dit plan worden maatregelen en instrumenten aangereikt die het uitsterven van de hamster moeten voorkomen. Hierop voortbouwend werd er door de afdeling Natuur dan een uitvoeringsplan gemaakt voor de hamster.
Tot voor 1998 was er weinig bekend over de verspreiding van de hamster in Vlaanderen, er was enkel kleinschalig onderzoek door vrijwilligers (hoofdzakelijk JNM). In 1998 werd in opdracht van afdeling Natuur voor het eerst een vrij grootschalig onderzoek verricht naar het voorkomen en de status van de hamster in Vlaanderen. Deze inventarisaties liepen met medewerking van De Wielewaal en de zoogdierenwerkgroep van de JNM. Nu worden jaarlijks inventarisaties gehouden met steun van vrijwilligers van o.a. Natuurstudiegroep Dijleland en Likona. In 2004 was er ook een hamsterkamp van afdeling Natuur en JNM.
De hamster heeft de landbouw nodig. Daarom wil de Vlaamse overheid via de Landmaatschappij (VLM) met de landbouwers beheerovereenkomsten aangaan. Zo’n beheerovereenkomst is een vijfjarig contract dat een landbouwer op vrijwillige basis kan afsluiten, waarbij hij, in ruil voor het uitvoeren van een aantal maatregelen en het naleven van enkele voorwaarden, jaarlijks een vergoeding krijgt. De gedetailleerde voorwaarden en wat het de landbouwer opbrengt, kan je lezen in de brochure ‘Beheerovereenkomsten voor de hamster’ van de Vlaamse Landmaatschappij. Voor meer inlichtingen VLM Centrale Directie, Gulden-Vlieslaan 72 1060 Brussel, tel. 02/543.72.00, www.vlm.be Om deze beheerovereenkomsten te promoten werd een eerste kortlopende sensibiliseringscampagne opgestart door Afdeling Natuur (in samenwerking met Stichting Limburgs Landschap), waarvan het rapport eind december 2004 is verschenen.
Eind 2004 werd de prioritair te beschermen hamsterkerngebieden afgebakend. Ze werden gekozen op basis van de meest recent nog aanwezige hamsterpopulaties, zijnde Bertem-Leefdaal en Hoegaarden voor Vlaams-Brabant en Heers-Widooie voor Limburg.
In 2004 brachten we een folder uit op 3000 exemplaren over de hamster in Vlaanderen. Deze wordt verspreid in de regio’s rond de gekende verspreidingsgebieden. Zo kregen naast de natuurverenigingen e.d. ook de scholen, bibliotheken… uit de omgevingen deze folder in de bus.
Vlaanderen nam in 2003 de beslissing mee te werken aan een Nederlands kweekprogramma, mede op hun vraag. Er zijn verschillende reden voor onze deelname aan dit project;
Na het verkrijgen van de nodige vergunningen en positief advies van de Hoge Raad voor Natuurbehoud werd een actie op touw gezet om Vlaamse hamsters te vangen en in te zetten in het Nederlandse kweekprogramma, met het oog op het verkrijgen van meer genetische diversiteit binnen de West-Europese hamsterpopulaties. Er zijn 3 mannetjes uit Bertem richting Nederland vertrokken.
In afwachting van meer duurzame maatregelen werd beslist om in 2005 als noodmaatregel over te gaan tot de aankoop van graanoogst. Er werd vooropgesteld om binnen de 2 kerngebieden (Bertem - Leefdaal en Heers – Widooie) in totaal 15 ha graan op te kopen. Het afgekochte graan blijft op de akker staan tot november, waarna het wordt ondergewerkt. De bedoeling van deze maatregel is om de hamsters te verzekeren van voldoende voedsel, wintervoorraad en bescherming tegen predatoren. De bereidheid onder de landbouwers mee te werken aan acties ter bescherming van de hamsters is zeer groot. Dit bleek al uit eerdere ervaringen tijdens de promotie van beheerovereenkomsten voor hamster. Tijdens de campagne om graan af te kopen ter bescherming van de soort werd dit helemaal duidelijk. Met het vooropgestelde budget voor 15 ha waren we instaat 17ha44 aan te kopen en hebben we uiteindelijk aanvragen van landbouwers moeten weigeren.
In 2005 werd een Life project (Europees) voorbereid. Doelstelling van dit project is op korte termijn te komen tot het veiligstellen van een aantal kansrijke kernleefgebieden, waarin de laatste hamsters voorlopig nog aanwezig zijn. Op langere termijn zal worden getracht te komen tot een hamsternetwerk. Dit wil zeggen het duurzaam inrichten en beheren van kernleefgebieden en het bekomen van 'stepstones' van marginale landbouwzones, akkerranden en holle wegen om uitwisseling tussen de kernpopulaties toe te laten.
In 2005 en deels 2006 kon de Stichting Limburgs Landschap een personeelslid, betaald door de afdeling Natuur, aannemen om 100% voor de hamster te werken. Zo kwam alles in een stroomversnelling en kon er op korte tijd zeer veel bereikt worden voor de hamster in Vlaanderen. Ondertussen werkt er iemand bij het Agentschap voor Natuur en Bos op hamster.