Exoten zijn soorten die van nature niet in onze streken voorkomen. Het zijn dus uitheemse planten, dieren of micro-organismen (bijv. schimmels) die hier niet op eigen kracht zijn geraakt, maar wel door toedoen van de mens, bijvoorbeeld door transport. Het aantal exoten neemt jaarlijks toe, wereldwijd. In Europa zijn bijna 11.000 uitheemse soorten in de natuur vastgesteld. Ook in Vlaanderen neemt het aantal exoten toe.
De economie ‘globaliseert’: er is steeds meer verkeer van goederen en personen over grotere afstanden. Dat vergroot de kans dat soorten zich door menselijk toedoen wereldwijd verspreiden, over het land of via de zee of de rivieren. Er zijn soorten die bijvoorbeeld meereizen in ballastwater van schepen. Andere soorten worden in- en uitgevoerd voor verkoop, kweek of teelt, vaak zonder dat geweten is of die handel risico’s inhoudt. Sommige uitheemse soorten worden hier bewust vrijgelaten, andere ontsnappen 'per ongeluk' uit bijvoorbeeld tuin of aquarium naar de vrije natuur.
De meeste uitheemse soorten ('exoten') veroorzaken geen problemen omdat ze niet aangepast zijn aan het overleven in onze vrije natuur (bijvoorbeeld de meeste cactussen). Sommige exoten kunnen zich wel vestigen, maar groeien niet uit tot een plaag en richten daardoor geen schade aan. Maar als een exoot zich vestigt én zich explosief voortplant, kan die wel enorme schade veroorzaken. In dat geval spreekt men van een 'invasieve exoot'. Van elke 1000 exoten zullen er slechts 100 in het wild kunnen overleven. Van die 100 verwilderde soorten zullen er slechts 10 effectief standhouden en populaties vormen. Van die 10 zal er slechts 1 uitgroeien tot een plaag en schade veroorzaken.
Invasieve exoten bedreigen de inheemse biodiversiteit. Ze kunnen op meerdere manieren het natuurlijk evenwicht verstoren:
In Nederland schatte het Centraal Bureau voor de Statistiek in 2007 de economische schade door invasieve exoten op 1,3 miljard euro per jaar. Dat behelst zowel de schade die de exoten veroorzaken als de bestrijdingskosten. De Europese Unie geeft anno 2010 jaarlijks minstens 12 miljard euro uit aan maatregelen om de verspreiding van invasieve soorten onder controle te houden en de schade te herstellen (Invasieve exoten, Europese Unie, 4 p., pdf, 2010)
Er is niet alleen de ecologische en economische schade. Invasieve exoten kunnen ook tot gezondheidsproblemen leiden. De reuzenberenklauw bijvoorbeeld kan de huid irriteren en de plant Ambrosia kan het hooikoortsseizoen verlengen. Er zijn ook invasieve exoten die voor onveilige situaties zorgen: woekerende invasieve waterplanten kunnen sluizen doen dichtgroeien en de waterafvoer belemmeren.
Top