Pallas' eekhoorn (Roodbuikeekhoorn)

  
1. Wat is het probleem?

De Pallas’ eekhoorn (ook roodbuikeekhoorn genoemd) is een uitheemse soort die wereldwijd inheemse eekhoornsoorten kan verdringen.

In ons land vormt hij een bedreiging voor de beschermde inheemse rode eekhoorn. De Pallas’ eekhoorn leeft in dezelfde gebieden als onze rode eekhoorn en komt in hogere dichtheden voor. Hij is dus een concurrent voor de inheemse eekhoorns, die daardoor minder voedsel en ruimte hebben.

De Pallas’ eekhoorn veroorzaakt ook overlast rond menselijke bebouwing. In Vlaanderen wordt schade gemeld aan plastic leidingen, elektriciteitskabels en dakconstructies. In tuinen en parken zorgt hij voor overlast door regelmatig (dikke) takken en stammen van bomen van bast te ontdoen, waardoor die afsterven. Daardoor is de soort ook een bedreiging voor boomplantages, met mogelijk negatieve economische gevolgen.

De Pallas’ eekhoorn staat op de 'zwarte lijst' in de (Belgische) Harmonia-database van 'invasieve exoten' (Welke invasieve exoten veroorzaken de grootste problemen?).

In Nederland werd een rapport opgemaakt met risico-inschatting voor 38 uitheemse eekhoornsoorten die in de handel in Nederland verkrijgbaar zijn. De Pallas’ eekhoorn wordt in dat rapport beschouwd als een probleemsoort.

Top

2. Waar komt de Pallas’ eekhoorn vandaan?

De Pallas’ eekhoorn komt uit China. Hij leeft daar in tropische en subtropische loofbossen en in subalpine loof- en naaldbossen boven de 3000 m.

Top

3. Hoe is de Pallas’ eekhoorn bij ons in de natuur terechtgekomen?

De Pallas’ eekhoorn wordt verhandeld op markten in zijn oorsprongsgebied. De soort wordt verkocht als huisdier en komt door ontsnapping bij handelaars of particulieren in de natuur terecht.
De soort werd in Vlaanderen voor het eerst in de vrije natuur waargenomen in 2005.

Top 

4. Mag de Pallas’ eekhoorn in België als huisdier gehouden worden?

• Nee.
  In België bestaat er een beperkte ‘positieflijst’, met daarop 42 zoogdieren die als huisdier gehouden mogen worden. De Pallas’ eekhoorn staat daar niet op. Hierdoor zijn nieuwe ontsnappingen van de soort uit huis of dierenwinkel in principe niet meer mogelijk. Zie: Koninklijk besluit van 16 juli 2009 tot vaststelling van de lijst van niet voor productiedoeleinden gehouden zoogdieren die gehouden mogen worden.
  De enige eekhoornsoorten op de positieflijst (en die dus wel als huisdier mogen worden gehouden), zijn de bruine grondeekhoorntjes met vijf donkere lengtestrepen op hun rug en flanken: de Aziatische grondeekhoorn (ook wel Koreaanse of Siberische grondeekhoorn of boeroendoek genoemd) en de er sterk op gelijkende Oostelijke wangzakeekhoorn.
    
• Om de kans nog meer te verkleinen dat exoten in onze vrije natuur terechtkomen en de Belgische biodiversiteit bedreigen, gaat de federale overheid een verbod instellen op de invoer, uitvoer, doorvoer of het bezit van 20 invasieve uitheemse soorten. Ook de Pallas’ eekhoorn hoort daarbij. Andere zoogdieren op die toekomstige verbodslijst zijn: Thaise eekhoorn, Noord-Amerikaanse grijze eekhoorn, sikahert, Chinese muntjak, Amerikaanse nerts, wasbeerhond en beverrat.

Top

5. Waar is de Pallas’ eekhoorn vooral een probleem?

De Pallas’ eekhoorn leeft in onze streken niet alleen in bossen (zoals in China), maar ook in stedelijk en landelijk gebied. Doordat de soort heel flexibel lijkt in haar habitatkeuze, zijn bij ons waarschijnlijk alle naald-, loof- en gemengde bossen een geschikte habitat.

• Verspreiding in België (Invasive species in Belgium) (in het Engels, wetenschappelijk)
    
• In Vlaanderen zijn er enkel waarnemingen geweest van de soort in Dadizele en in Bree. Indien niets zou worden ondernomen, is de kans groot dat de soort zich verder zal verspreiden in bossen, stedelijke en landelijke gebieden, wat tot overlast kan leiden in omringende gebieden.
    
  In het Zuid-West-Vlaamse Dadizele ontdekte men in 2005 een populatie exotische eekhoorns. De dieren waren daar al twee jaar aanwezig, maar kwamen pas in de kijker toen ze serieuze schade aan bomen en kabels begonnen te veroorzaken. De Vlaamse overheid greep in en roeide de populatie uit (zie 8. Hoe wordt de Pallas' eekhoorn bestreden?).
    
• Een andere populatie Pallas’ eekhoorns zit in Nederlands Limburg, vlakbij Vlaanderen. Het zijn nakomelingen van dieren die in 1998 ontsnapten bij een dierenhandelaar. Ze leven nu in de bossen en de bebouwde kom ten zuidoosten van Weert en in Weert zelf. Op verzoek van het Team Invasieve Exoten heeft de Zoogdiervereniging in Nederland een monitoringsproject uitgevoerd. Dat project was erop gericht te beoordelen waar en in welke aantallen de Pallas’ eekhoorn nu voorkomt. Uitkomst was dat er zich in en rond Weert 50 tot 110 exemplaren bevonden (situatie 2009). De kans is groot dat die populatie zich sindsdien nog verder uitgebreid heeft, onder andere richting Vlaanderen.
  Al in de periode 2006-2009 werd er in het Mariahof in Bree regelmatig een eekhoorn gezien die op basis van de beschrijving zo goed als zeker een Pallas’ eekhoorn was. In 2009 werden er ook vraatsporen vermoedelijk van Pallas’ eekhoorn gevonden in de bossen net ten noorden van het Mariahof.

Top

6. Hoe kun je de Pallas’ eekhoorn herkennen?

• Foto: Jan Stuyck
    
• Herkenningsfiche Exotische eekhoorns (pdf, Project Invasieve exoten, Natuurpunt, 2012)
    
• De vacht is olijfgroen tot bruin en de buik is vaak oranjerood, maar is meestal niet goed te zien. De staart valt erg op en neemt bijna de helft van het hele lichaam van het dier in beslag. De kleur van de staart loopt van de olijfgroene tot bruine kleur over naar een opvallende grijze kleur aan de achterste helft van de staart.
  De Pallas’ eekhoorn is ongeveer even groot als de inheemse rode eekhoorn (Google-afbeeldingen van de rode eekhoorn).

Top 

7. Waar kun je de Pallas’ eekhoorn melden?

• www.waarnemingen.be/exoten
  De waarnemingen bekijken, kan zonder registratie. 
  Wil je zelf een waarneming melden, dan moet je je eerst registreren.
  De waarnemingen worden door experts opgevolgd.

Top 

8. Hoe wordt de Pallas’ eekhoorn bestreden?

• Wat doen de overheden?
  Sinds het vaststellen van de soort in 2005 in Dadizele (West-Vlaanderen) werden de dieren weggevangen door het gebruik van vangkooien. Acties werden ondernomen in 2005, 2007 en 2009 en waren een samenwerking tussen de gemeente Dadizele, het Instituut voor Natuur en Bosonderzoek (INBO) en het Agentschap voor Natuur en Bos. Na de bestrijdingscampagnes in 2005 en 2007 groeiden de aantallen van de soort steeds weer aan. Sinds de bestrijdingscampagne van 2009 werd de soort niet meer waargenomen in Dadizele.
    
• Wat kunt u doen?
  Als u de soort waarneemt in Vlaanderen kunt u helpen door die te melden.

Top