Rosse stekelstaart

 Rosse stekelstaart. (Foto: Geert Spanoghe)

 
1. Wat is het probleem?

De rosse stekelstaart is een Noord-Amerikaanse eend, die ook in Vlaanderen is gesignaleerd, en die in Spanje een grote bedreiging is voor de zeldzame witkopeend. De witkopeend komt in Europa alleen voor in Spanje. Daar dreigde ze eind jaren 70 uit te sterven door overbejaging en biotoopvernietiging. Door beschermingsmaatregelen groeide de populatie witkopeenden er opnieuw aan tot een ongeveer 2000 individuen.

De rosse stekelstaart mengt zich onder die beschermde witkopeenden in de vrije natuur in Spanje. Dat kan er op lange termijn toe leiden dat de zeldzame witkopeend uitsterft. Daarom wordt de rosse stekelstaart bij de 100 ergste Europese invasieve soorten gerekend en staat ze ook op de 'bewakingslijst ' in de (Belgische) Hamonia-database van 'invasieve exoten' (Welke invasieve exoten veroorzaken de grootste problemen?)

Top

2. Waar komt de rosse stekelstaart vandaan?

De rosse stekelstaart komt uit Noord-Amerika. Deze vogel is inheems van zuidelijk Canada tot het uiterste zuiden van Zuid-Amerika. De soort is bejaagbaar in Noord-Amerika en de populatie bedraagt daar 500.000 vogels.

Top  

3. Hoe is de rosse stekelstaart bij ons in de natuur terechtgekomen?

• De rosse stekelstaart is bij ons in de natuur terechtgekomen door uitzettingen en ontsnappingen van in gevangenschap levende dieren.
• Een eerste broedgeval van rosse stekelstaart in het wild dateert van 1952 in het Verenigd Koninkrijk. In 2000 werd de Britse populatie geschat op ongeveer 6000 individuen. De laatste tien jaren voerde de Britse overheid een intensieve uitroeiingscampagne. Men kon daar zo de populatie in het wild voorkomende rosse stekelstaarten terugdringen tot minder dan honderd.
• Er zijn ook broedgevallen van de soort gekend in Nederland, Frankrijk en België, wat maakt dat dit aandachtslanden zijn in het kader van het opstellen van een internationaal actieplan om de witkopeend te beschermen.
  In België zijn de winteraantallen van de rosse stekelstaart beperkt tot een dertigtal individuen. Sinds 2006 is er jaarlijks sprake van 1 tot 2 broedgevallen.

Top  

4. Mag de rosse stekelstaart nog verkocht worden?

• Ja.
• Er geldt echter wel een invoerverbod voor de soort in Europa.

Top  

5. Waar is de rosse stekelstaart vooral een probleem?

• De rosse stekelstaart bedreigt de zeldzame witkopeend in Spanje.
     
   Witkopeend. (Foto: Willy Tieleman)
   
• In Vlaanderen vormt de rosse stekelstaart geen probleem. Maar als lid van de Europese Unie heeft België verplichtingen ten aanzien van andere lidstaten. Dat betekent dat ook Vlaanderen mee de verantwoordelijkheid draagt voor het voortbestaan van de witkopeend.
    
• Om problemen in Spanje te voorkomen is het daarom belangrijk dat ook Vlaanderen bijdragen levert aan het beperken van het aantal in het wild voorkomende rosse stekelstaarten. In België komt de soort hoofdzakelijk voor in waterrijke gebieden in Vlaanderen.

Top  

6. Hoe kun je de rosse stekelstaart herkennen?

•  Rosse stekelstaart. (Foto: Willy Tieleman)

• Herkenningsfiche Rosse stekelstaart (pdf, Project Invasieve exoten, Natuurpunt, 2012)

• De rosse stekelstaart is een kleine en compacte eend, met een grote kop, een krachtige snavel, een rond lichaam en een lange, stijve, vaak omhooggehouden staart.

• Tijdens de broedtijd (maart tot september) zijn mannetje en vrouwtje verschillend van uitzicht.
  Het mannetje heeft een diepe kastanjebruine kleur op de rug, flanken en bovenborst. De staart is zwartbruin. De 'wangen', de kin en de onder- staartdekveren zijn wit. De snavel is lichtblauw. Tijdens de eclips lijkt het mannetje op het vrouwtje, maar hij behoudt zijn zwarte kruin en witte kaken. In de winter is de snavel grijs en het lichaam dof bruin, maar het dier behoudt de witte wangen.

• De rosse stekelstaart paart met een nauw verwante Europese soort, de witkopeend, van wie het vrouwtje sterk lijkt op dat van de rosse stekelstaart.
   
•  Rosse stekelstaart. (Foto: Willy Tieleman) 

Top  

7. Waar kun je de rosse stekelstaart melden?

• www.waarnemingen.be/exoten
  De waarnemingen bekijken, kan zonder registratie. 
  Wil je zelf een waarneming melden, dan moet je je eerst registreren.
  De waarnemingen worden door experts opgevolgd.

Top  

8. Hoe wordt de rosse stekelstaart bestreden?

Wat doen de overheden?

• Samen met andere Europese landen werkt Vlaanderen aan een internationaal actieplan. Concreet betekent dat dat Vlaanderen mee als doel heeft gesteld dat tegen 2015 geen rosse stekelstaarten meer in het wild voorkomen in Europa.
    
• Natuurpunt, Hubertusvereniging Vlaanderen, Vogelbescherming Vlaanderen, Aviornis International en de Vlaamse overheid (Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek en het Agentschap voor Natuur en Bos) werkten samen een plan uit voor de aanpak in Vlaanderen.
  Omdat het om slechts enkele tientallen eenden gaat, is nu ingrijpen zinvol en goedkoop. Ervaringen uit het Verenigd Koninkrijk leerden dat lokaal ingrijpen met selectief afschot de meest efficiënte vorm van bestrijden is. Die methode wordt in 2012 toegepast in een proefproject. Het werk wordt uitgevoerd door specialisten met ervaring, waarbij zorg wordt gedragen voor minimale verstoring van andere in het wild levende soorten. Acties gebeuren alleen met toestemming van de eigenaar of beheerder van een gebied.
   
• Ook wordt de vraag gesteld hoe het best wordt omgegaan met rosse stekelstaarten in gevangenschap in Vlaanderen. Dat om te voorkomen dat na 2015 opnieuw rosse stekelstaarten in de natuur terechtkomen.

Wat kunt u doen?

• Als u de soort waarneemt in Vlaanderen kunt u helpen door die te melden. (Zie punt 7 hierboven)

Top