17 oktober 2007
De Schans (tussenfort) van Smoutakker werd in 1906 gebouwd en is een deel van de Versterkte Stelling rond Antwerpen: een imposante fortengordel, gebouwd in het begin van de 20ste eeuw, om Antwerpen en haar haven te beschermen tegen vijandelijke invallen. De Schans van Smoutakker beschikte over een geschut van 75mm en ligt tussen de forten van Ertbrand en Stabroek, maar was niettemin een kort leven beschoren. Door een onverwacht hevige explosie vloog de schans op 10 oktober 1914 volledig de lucht in en werd herschapen in een ruïne.
Na meer dan 85 jaar verwaarlozing, kreeg de Schans van Smoutakker echter een nieuwe toekomst! In 1999 kocht Natuurpunt, met de financiële steun van Indaver NV, dit merkwaardige natuurgebiedje om het definitief te beschermen en de natuur er alle kansen te geven. Momenteel is het een oase van rust en natuur langs de antitankgracht.
Naast de verweerde ruïnes liggen er verspreid over het terrein een aantal intacte bunkers. Jaarlijks overwinteren in deze rustige, vochtige gebouwen tientallen vleermuizen, waaronder verscheidene bedreigde soorten. De watervleermuis en de gewone grootoorvleermuis zijn de talrijkste wintergasten.
In het kader van het Life-project BatAction richtte het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) de zes bunkers van de schans en de overblijfselen van de geschutskoepel in als vleermuizenreservaat. Zo wordt het een echt ‘winterhotel’ waar vleermuizen in alle rust en vrij van koude en tocht kunnen overwinteren.
Concreet werd alle afval en puin verwijderd en werden de lokalen uitgegraven die volledig met zand gevuld waren. Verder werd er werk gemaakt van het aanbrengen van nieuwe hanggelegenheden voor vleermuizen, werden tochtgaten gedicht en werden nieuwe (vandalismebestendige) deuren met invliegopeningen voor vleermuizen geïnstalleerd. Tenslotte werden de bunkers ook waterdicht gemaakt en zal er water ingepompt worden zodat er een hoge luchtvochtigheid ontstaat, wat een vereiste is voor overwinterende vleermuizen.
Niet alleen de vleermuizen maken van de Schans van Smoutakker een belangrijk natuurgebied. De brokken beton en het puin vertonen erg veel gelijkenis met kalkrotsen, een biotoop dat in Vlaanderen erg zeldzaam is. Op deze kunstmatige kalkrotsen groeien merkwaardige planten, varens en mossen, die we normaal enkel in het zuiden van België aantreffen! De Schans van Smoutakker is – letterlijk – een eilandje vol natuur!
De inrichting van de Schans van Smoutakker kadert in het Life-project BatAction, een project van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en Natuurpunt met financiële steun van de Europese Gemeenschap.
Contact: diederik.willems@lne.vlaanderen.be