1 september 2008
Fort 5 maakt deel uit van de verdedigingsgordel van Antwerpen die door Brialmont werd aangelegd. Het fort werd volledig opgetrokken uit baksteen en voltooid in 1864. In 1977 werd het eigendom van de gemeente Edegem. Veel verenigingen maken er gebruik van en het domein is een geliefde plek voor wandelaars en natuurliefhebbers. Bovendien herinnert elk kind in Edegem zich vast de enthousiaste bezoeken aan de ‘Bioklas'.
Naast een educatieve, vereniging- en ontspanningfunctie, heeft het fort ook een grote historische, architecturale en rijke natuurwaarde. De gemeente Edegem bracht tussen al deze aspecten dan ook een prima huwelijk tot stand. In 1990 werd door het gemeentebestuur een eerste stap gezet in de restauratie van het binnenfort met de vestiging van de groendienst. Momenteel voert de gemeente restauratiewerken uit aan de buitenzijde van het reduit.
Fort 5 is aangeduid als Habitatrichtlijngebied. Dit houdt in dat de vleermuizen moeten beschermd worden in hun natuurlijk verspreidingsgebied. De Europese Unie creëerde het ‘Natura 2000 netwerk' om de gevarieerde natuurpracht in haar lidstaten te behouden voor de toekomst: een netwerk van beschermde gebieden. De aanduiding tot habitatrichtlijn is gebeurd op basis van de aanwezigheid van meervleermuis en ingekorven vleermuis. De ingekorven vleermuis is in 2005 tijdens de vleermuizentelling nog waargenomen.
In 2007 startten de gemeente Edegem, de Natuurgidsen Fort 5 en de Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt met de inrichting van een vleermuizenreservaat in de contrescarp van Fort 5 (zie fortplan). De belangrijkste inrichtingsmaatregelen waren erop gericht om in de lokalen een goede luchtvochtigheid, een constante temperatuur en de nodige rust te creëren. In enkele lokalen was het daarvoor nodig om eerst alle puin weg te ruimen, en in één van de lokale werd een grote zandhoop weg gehaald om een extra gang onder het lokaal vrij te maken.
Er werden heel wat werken uitgevoerd:
Met de historische gidsen werd gezocht welke lokalen in aanmerking kwamen. De werken werden uitgevoerd zonder schade aan de gebouwen toe te brengen. Zo werden bijvoorbeeld geen gaten in de muren geboord, maar werd gewerkt met klemsystemen.
Er werd zelfs een proefproject gelanceerd om na te gaan hoe schouwen succesvol kunnen ingericht worden voor vleermuizen én voor het behoud van het monument. Enkele schouwen werden volledig gedicht om het microklimaat voor vleermuizen geschikt te maken. Enkele schouwen werden door plaatsing van buizen ‘verlaagd' zodat tocht wordt voorkomen en warmte wordt behouden, maar waar wel luchtcirculatie bestaat. In de laatste proeflokalen werden geen maatregelen genomen. De inrichtingsmaatregelen worden later geëvalueerd en zullen helpen om een goede combinatie te vinden voor de bescherming van vleermuizen én monumenten.
Op 28-29 juli 2007 organiseerden de natuurgidsen Fort 5 samen met Natuurpunt, de gemeentelijke milieudienst en de milieuraad een succesvol ‘opruimweekend' in de contrescarp van het binnenfort. Tijdens het opruimweekend werden alle steenpuin, zand, hout en andere rommel uit de lokalen verwijderd. De gemeente Edegem bracht afsluitingen van deur- en raamopeningen aan en de VMPA Natuurgidsen zorgde voor de afwerking door de lokalen verder in te richten als ideale overwinteringsplaats voor vleermuizen.
Het vleermuizenreservaat kan je bezoeken tijdens de zomerperiode. Tijdens de overwintering van vleermuizen kan dit enkel in uitzonderlijke gevallen en onder begeleiding van een natuurgids.
Valerie Nackaerts, voorzitter VMPA werkgroep Fort 5 Edegem Goudenregenlaan 14 - 2610 Wilrijk 03 828 32 46, valerie.nackaerts@telenet.be