Steendorp is een deelgemeente van Temse, gelegen in het zuiden langs de de Schelde. Het Life project spitst zich toe op het zo genaamde fort van Steendorp dat tussen 1882 en 1892 werd gebouwd. Het fort maakt deel uit van de Antwerpse fortengordel. Het fort beslaat een oppervlakte van zo'n 20 hectare.
Het fort is bijna helemaal uit baksteen opgetrokken terwijl de verdedigingswallen, gewelven e.d. bedekt zijn met een dikke laag aarde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het fort door de Duitse bezetter gebruikt als munitieopslagplaats. Bij de aftocht in 1944 blies deze de resterende munitie op en raakte het fort zwaar beschadigd. Na de tweede wereldoorlog verloor het fort zijn militaire functie grotendeels en werd het enkel nog gebruikt als militair oefenterrein. Het onderhoud van de gebouwen verviel. De vegetatie ontwikkelde zich spontaan en op dit ogenblik is het oorspronkelijk onbegroeide fort, bedekt met een bos met hoofdzakelijk robinia, eik en berk. Het fort is omwille van zijn historische waarde beschermd als monument.
Bij het opruimen van het puin na de Tweede Wereldoorlog werd de binnengracht van het fort met aarde en steenpuin volgestort. Dit had voor gevolg dat de drainering van het fort verstoord werd, zodat nu op de bodem van een deel van de gebouwen vrijwel permanent een laag water van enkele (tientallen) centimeter staat. Hierdoor ontstond onbedoeld een ideale overwinteringsplaats voor vleermuizen (hoge luchtvochtigheid, constante temperatuur van 6 tot 8°C). Het fort van Steendorp vormt met ca. 1.200 overwinterende vleermuizen, waaronder ingekorven vleermuis en meervleermuis, de belangrijkste site in van de fortengordel en meteen ook van Vlaanderen. De overwinteringsplaatsen voor vleermuizen bevinden zich precies in de ondergelopen gewelven, vooral van het reduit en de wallen. Het feit dat deze ondergelopen zijn, leidt enerzijds tot een zeer geschikt microclimaat voor de overwintering van vleermuizen, maar bedreigt anderzijds, paradoxaal genoeg, de stabiliteit van deze gewelven en van het gebouw als geheel.
De meeste vleermuizen bevinden zich in het centrale stelsel. Dit stelsel bestaat uit een deels beschadigd voorportaal met twee invliegopeningen, gebruikt door vleermuizen. Dit voorportaal is direct verbonden met een lange gang (caponaire). De meeste Ingekorven en meervleermuizen hangen in deze lange gang. Het einde van deze lange gang heeft weer verbinding met buiten.
De fortengordel rond Antwerpen waarvan het fort van Steendorp deel uitmaakt is op Europees niveau één van de belangrijkste overwinteringsgebieden voor vleermuizen.
Het fort raakte in de loop der jaren op een aantal plaatsen ernstig beschadigd door explosies en gebrek aan onderhoud. De boomgroei op de wallen leidt bovendien tot (visueel waarneembare) scheuren in het metselwerk. De stabiliteit van het gebouw is om deze redenen niet gegarandeerd. Instortingen kunnen niet alleen het microklimaat wijzigen in de nu door vleermuis gebruikte gangen, maar kunnen ganse verblijfplaatsen verwoesten.
In Steendorp hangen erg grote dichtheden meervleermuizen en ingekorven vleermuizen.
De dieren hangen hier vrij en in klusters. Ze zijn daarom erg gevoelig voor verstoring. Een goede afsluiting en inrichting van het fort is dan ook essentieel voor het behoud van de winterpopulatie meervleermuizen en ingekorven vleermuizen.
Voor het fort van Steendorp werken we samen met het VIOE, het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed.
In samenwerking met het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed (VIOE) werd het stabiliteitsplan voor het Fort van Steendorp opgemaakt. De werken omvatten:
De grootste werken gebeuren in het reduit, waar ook de meeste vleermuizen in de winter verblijven.
De voorbereidende werken in de ‘artillerie ingang’ en het ‘binnenplein’ werden eind 2010 uitgevoerd. Ondertussen is men gestart met het nieuwe metselwerk.
Beheerplan Fort Steendorp en omgeving In 2009 werden de beheerplannen voor het fort van Steendorp en de ruimere omgeving afgerond.
Beide beheerplannen zijn op elkaar afgestemd. In 2010 werd op basis van deze documenten de eerste beheermaatregelen uitgevoerd.
Veiligheid De Dienst voor Opruiming en Vernietiging van Ontploffingstuigen (DOVO) heeft de sanering uitgevoerd van het wandeltracé in de binnenkant van het fort en alle gevonden munitie verwijderd. De werken zelf worden ook gesuperviseerd door een veiligheidscoördinator ikv een VGP.
Toekomst De consolidatiewerken voorzien in het bestek zullen in de loop van 2011 verder uitgevoerd worden. In september moeten alle werken, ook in het Reduit, afgerond zijn. Als laatste fase in het LIFE voorstel worden allerhande werken uitgevoerd voor de inrichting en optimalisering van bepaalde ruimten als vleermuizenschuilplaats. Deze werken houden voornamelijk in dat doorgangen, toegangen, ramen en oude schietgaten worden afgesloten. Deze werken worden uitgevoerd in het Reduit, de grote caponnière, de kelders onder de bomvrije gang, verschillende drainagegangen, de rechter halve caponnière en het contrescarpe van de staart van het Reduit.