Herstelbeheer na heidebrand Kalmthoutse Heide van 25-26 mei 2011

Zowat het hele open heidegebied werd getroffen door de brand van 2011, zowel droge als natte habitats. Behalve vernieling van vegetatie, betekende deze brand een grote ramp voor de dierenwereld, zowel voor amfibieën, reptielen, vlinders, vogels, … als voor dieren die in de bodem leven.

Na de brand werd duidelijk dat het gras pijpenstrootje overal al heel snel terug begon te groeien. Andere typische heideplanten zoals struikhei en dophei blijken zich niet of veel trager te herstellen en zij dreigen nu voor langere tijd verdrongen te worden door het sneller groeiende pijpenstrootje. Dit zou een sterke verarming betekenen van het heidelandschap en van het dierenleven dat hierin leeft.

Bij het herstelbeheer na de brand wordt dus vooral getracht om de explosieve groei van het pijpenstrootje af te remmen en zo de groei van andere typische heideplanten meer kansen te geven.

Begrazing is hierin reeds erg nuttig gebleken. De grazers eten zeer gretig van het vers opschietende pijpenstrootje in de verbrande zones en houden zo de uitbreiding van deze grassoort in toom. Met begrazing kunnen grote delen van de brandzone bereikt worden, ook de plaatsen waar machinaal beheer niet mogelijk of niet wenselijk is.
In het noordelijk deel van de Kalmthoutse Heide hebben de Gallowayrunderen het verbrande deel van hun terrein bijzonder goed kort gegraasd. De schaapskudde van 400 dieren werd onmiddellijk na de brand reeds gericht ingezet om pijpenstrootje af te grazen, vooral in de duingebieden waar herstel van struikhei nog goede kansen heeft. Vanaf augustus 2011 werd de kudde uitgebreid met 200 dieren om de overvloed aan pijpenstrootje beter aan te kunnen. Naast begrazen door een kudde met herder, werd pijpenstrootje ook aangepakt met “drukbegrazing” binnen tijdelijke en verplaatsbare rasters.

Door te plaggen wordt de vegetatie en het bovenste laagje van de bodem (humuslaag) machinaal afgeschraapt. Daardoor ontstaat een erg voedselarme omgeving waar grassen nog maar weinig groeikansen hebben. Typische heidesoorten zoals struikhei en dophei kunnen zich daar wel vestigen en mogelijk zelfs kiemen uit zaden die nog in de bodem aanwezig zijn. Plaggen is een heel afdoende maar erg dure maatregel en alleen uitvoerbaar op redelijke vlakke terreinen die ook zonder al te veel problemen bereikbaar zijn met zwaar vervoermaterieel. In 2011 werd een 10-tal hectare verbrande heide afgeplagd.

Door machinaal maaien met afvoer en door chopperen (klepelmaaien tot op de bodemlaag en afvoeren van het geklepelde materiaal) kan de groei en zaadvorming van pijpenstrootje eveneens sterk worden afgeremd. In 2011 werd zowat 20 hectare vergraste heide op deze wijze aangepakt. Door maaien en chopperen werden ook doelgericht enkele brandgangen (stroken met een weinig brandbare vegetatie) gerealiseerd in uitgestrekte en slecht bereikbare heidevlaktes.

Waar machinaal maaien omwille van de terreinomstandigheden niet mogelijk is, kan pijpenstrootje ook handmatig, met bosmaaiers, afgemaaid worden. Dit is in 2011 vooral gebeurd in het zuiden van de Kalmthoutse Heide (omgeving Putse Moer) door zowel de groenarbeiders van het Agentschap voor Natuur en Bos als door sociale werkplaatsen (Aralea, Natuur- en Landschapszorg). Een groot werk is dan wel het verzamelen en afvoeren van het maaisel, dat ook manueel moet gebeuren. Gelukkig waren er de vele helpende handen op de vrijwilligerswerkdag van 8 oktober om dit op te knappen.

De eerste jaren na de brand zijn waarschijnlijk cruciaal om overheersing door grassen als pijpenstrootje in te perken en de basis te leggen voor het herstel van een gevarieerd heidelandschap. Het Agentschap voor Natuur en Bos heeft het vaste voornemen om het herstelbeheer met begrazing, plaggen, maaien en chopperen minstens voor de eerst volgende 5 jaar verder te zetten.

Acties met geld van het Steunfonds Red De Heide
Met geld van het Steunfonds werd reeds het manueel maaien van pijpenstrootje gefinancierd. Voor het verdere herstelbeheer wenst ANB middelen van het Steunfonds te gebruikenvoor de aankoop van voldoende verplaatsbare rasters voor drukbegrazing met schapen op sterk vergraste terreinen. Verder zullen zekernog middelenn nodig zijnvoor het afplaggen van een aantal stukjes heide: op goed gekozen plaatsen is het een weliswaar dure maar effectieve herstelmaatregel met ook een langdurend resultaat.

Contactpersoon persbericht
An Wouters
Agentschap voor Natuur en Bos
Tel. 03 224 62 71 Gsm 0499 80 88 56
E-mail: an.wouters@lne.vlaanderen.be