Sinds het einde van de jaren ‘90 heeft het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) een duidelijke strategie vooropgesteld voor het behoud en het gebruik van autochtone bomen en struiken in Vlaanderen. Deze worden namelijk bedreigd door ontbossing, bosfragmentering en intensief bosgebruik. Met het oog op bescherming heeft het ANB daarom de restpopulaties in Vlaanderen laten inventariseren. Bovendien promoten we zowel de zaadoogst als de opkweek van autochtoon bosplantsoen.
Een plantensoort is inheems in Vlaanderen, als Vlaanderen in het natuurlijk verspreidingsgebied van de soort ligt. Als die plant bovendien van oorsprong inheems is, spreken we van een autochtone plant. Of in iets technischer woorden: een plant is autochtoon in een bepaalde streek in Vlaanderen, als hij een nakomeling is van planten die zich sinds hun spontane vestiging na de laatste ijstijd altijd natuurlijk hebben verjongd; of als hij een nakomeling is van planten die kunstmatig werden vermeerderd met alleen lokaal materiaal. Een zomereik afkomstig uit de Balkan is dus niet autochtoon in de Vlaamse Ardennen, hoewel de soort zomereik inheems is in Vlaanderen.
Autochtone planten hebben zich eeuwenlang aangepast aan de lokale groeiomstandigheden. Daardoor hebben autochtone populaties andere genetische eigenschappen dan niet-autochtone populaties. Omdat die overerfbare informatie heel waardevol is, mag ze niet verloren gaan en willen we de genetische diversiteit bewaren.
De autochtone bomen en struiken worden ernstig bedreigd door ontbossing, bosfragmentering en intensief bosgebruik. Van heel wat soorten blijven er in Vlaanderen maar enkele restpopulaties over. Daarnaast worden die resterende autochtone populaties bedreigd doordat al te vaak inheemse soorten met niet-autochtoon materiaal worden aangeplant. Zo gaat heel wat informatie over de genetische diversiteit verloren door de inkruising van niet-autochtoon materiaal. We willen de resterende autochtone populaties van bomen en struiken daarom de nodige kansen op behoud geven. Het is belangrijk dat de genetische diversiteit van de populaties zich verder kan ontwikkelen om sterker te staan in de toekomst. Dat betekent dat we de restpopulaties moeten beschermen en zo veel mogelijk autochtoon plantsoen moeten aanplanten.
In opdracht van het ANB werd van 1997 tot 2007 gewerkt aan een inventarisatie van autochtone bomen en struiken in Vlaanderen. Daarnaast werden ook de wilgen geïnventariseerd langsheen de grotere rivieren. Een overzicht van de huidige inventarisaties vind je hier (pdf-document). Een deel van de rapporten kan je raadplegen via de links in dit pdf-document. De overige rapporten van de inventarisaties kan je opvragen via tom.neels@lne.vlaanderen.be. De geïnventariseerde bomen en struiken krijgen een quotering van a (vrijwel zeker autochtoon), over a/b of b (waarschijnlijk autochtoon) tot c (mogelijk autochtoon). De indeling gebeurt op basis van volgende criteria: de ouderdom van bossen en houtkanten, de aanwezigheid van indicatorplanten voor oude bossen, de aanwezigheid van oude bomen of hakhoutstoven en het samen voorkomen van de typische waaier aan standplaatseigen bomen en struiken. Meer informatie over de inventarisatiemethode en de gebruikte coderingen op de inventarisatieformulieren vind je hier (Word-document).
In het kader van de Week van het Bos 2009 met als thema ‘Zaad met Pit!’ en de afronding van de inventarisaties lanceren we een databank met de inventarisatiegegevens en kaartmateriaal van de inventarisatielocaties. Meer informatie over installatie en gebruik vind je hier (Word-document).
Download:
Wil je meer weten over de herkomstgebieden in Vlaanderen, de wetgevende achtergrond, de zaadoogst, de opkweek in de praktijk of plantadvies? Download of bestel dan hier de brochure ‘Autochtoon plantsoen in opmars’ (versie 2009). Ook op de website van het INBO kan je deze info terugvinden. Je vindt er ook een overzicht van het wetenschappelijk onderzoek dat naar een aantal autochtone soorten gevoerd wordt.
Waar in Vlaanderen kun je zaad oogsten van inheemse bomen en struiken? Wat is een aanbevolen herkomst? En waar kun je plantsoen van aanbevolen herkomst kopen?Vraag het gerust aan het contactpunt bosbouwkundig teeltmateriaal. Dat richt zich tot zowel boomkwekers, zaadhandelaars als consumenten, en is opgericht door het ANB in samenwerking met het INBO.
Met het DuLoMi-project 'Een oogje op inheems' wil de Vereniging voor Bos in Vlaanderen het gebruik en de bescherming van inheemse en autochtone bomen en struiken op gemeentelijk niveau stimuleren. Hiervoor zijn ze op zoek naar tien sterke voorbeeldprojecten: gemeentelijke initiatieven en samenwerkingen van een gemeente met een organisatie of particulier komen in aanmerking. Geeft jouw gemeente aanmoedigingspremies voor de aanplant met autochtoon plantsoen? Organiseerde je een zaadoogstactie of informatiemoment? Krijgen de landbouwers hulp bij het onderhoud van hun autochtone haag? Beschik je over een overtuigende folder rond dit thema? Wordt er rekening gehouden met autochtone bomen bij het verlenen van een kapvergunning? Stuur je informatie door naar Emma Denorme (09/264.90.56).
Meer informatie op www.vbv.be/projecten/oogjeopinheems.
Tom Neels Beleidsmedewerker Cel Beleidsintegratie Agentschap voor Natuur en Bos Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel tom.neels@lne.vlaanderen.beTel. 02 553 14 88 Fax 02 553 81 05