Bomen, dreven en houtkanten

Bomen, dreven en houtkanten

Het Agentschap voor Natuur en Bos geeft enkele specifieke adviezen bij het kappen of verwijderen van bomen en houtkanten.


Advies bij bomen kappen

Bomen vellen buiten bosverband valt onder de wetgeving ruimtelijke ordening als de omtrek van de boom 1 meter of meer is op een hoogte van 1 meter boven het maaiveld. Indien bomen minder dan 1 meter omtrek hebben boven het maaiveld, dan hangt het af van de bestemming of er een natuurvergunning nodig is.

Voor het kappen van bomen in een bos verleent het Agentschap voor Natuur en Bos kapmachtigingen.

Beschrijvende nota
Bij de aanvraag om bomen te kappen voegt de aanvrager een beschrijvende nota toe. Die helpt de vergunningverlener de effecten op de natuurwaarden af te wegen. Hij kan bij zijn conclusie enkele maatregelen opleggen.

Het is belangrijk dat de aanvrager vermeldt waarom hij een boom wil kappen. De aanvrager moet hierbij zelf een aantal maatregelen voorstellen om natuurschade te voorkomen, te beperken of te herstellen. 
De beschrijvende nota is dus een combinatie van de motivatie en de voorgestelde maatregelen.

Afweging
Als vergunningverlener weeg je aan de hand van de beschrijvende nota af of het noodzakelijk is om de boom te verwijderen. Vervolgens kun je de vergunning:

  • gunstig adviseren
  • gunstig adviseren mits de aanvrager de voorgestelde maatregelen neemt om de natuurschade te beperken
  • ongunstig adviseren

Mogelijke maatregelen
De vergunningsverlener kan de aanvrager enkele maatregelen opleggen om de natuurschade te beperken.

  • Opnieuw bomen aanplanten wordt altijd in de vergunning opgenomen, tenzij er een duidelijke reden is waarom dit niet mogelijk is.
  • Na afsterven: herplant bomen tot een x aantal volwassen exemplaren overblijven.
  • De aanplanting gebeurt in het eerstvolgende plantseizoen na de uitvoering van de werken. Een plantseizoen loopt van november tot maart.
  • De aanplant gebeurt bij voorkeur met streekeigen hoogstammige bomen (plantformaat 10/12).
  • Zorg voor voldoende doorwortelbaar volume zodat de bomen de kans krijgen om volwaardig uit te groeien.
  • Hou voldoende afstand van mogelijke perceelgrenzen, zie veldwetboek.
  • Neem eventuele beschermingsmaatregelen tegen verkeer en grazers. Maak bijvoorbeeld gebruik van steunpalen.
  • Kap bomen enkel buiten het broedseizoen. Ruim genomen loopt het broedseizoen van half februari tot half augustus.
  • De aanvrager neemt alle nodige voorzorgsmaatregelen om de nieuwe aanplanting te laten slagen. Dit houdt een met zorg uitgevoerde aanplanting met kwalitatief degelijk plantgoed in, het gebruik van een steunpaal of wortelverankering en zo nodig het aanbrengen van een bescherming tegen wild- en/of veevraat.
  • Bij uitval dient/dienen in het eerstvolgende plantseizoen de opengevallen plaats/plaatsen opnieuw te worden ingevuld. In ieder geval is moet de aanvrager op zijn perceel per te kappen boom één nieuwe hoogstammige boom tot volle wasdom brengen;

Maatregelen kunnen per gebied verschillen. We onderscheiden een stedelijk- en buitengebied.

  • In buitengebied: kies voor een streekeigen en standplaatsgeschikte soort en indien mogelijk autochtoon plantmateriaal.
  • In woongebied: kies voor een soort die geschikt is voor de standplaats. Hou bijvoorbeeld rekening met de visuele aspecten.
  • Kijk zeker eens naar www.bomenwijzer.be om de geschikte boom te vinden.


Verdere info



Advies bij de verwijdering van houtkant

Ook bij een aanvraag om houtkant te verwijderen, voegt de aanvrager een beschrijvende nota toe. Die helpt de vergunningsverlener de effecten op de natuurwaarden af te wegen. Je kunt bij je conclusie enkele maatregelen opleggen.

Beschrijvende nota
Het is belangrijk dat de aanvrager vermeldt waarom hij een houtkant wil verwijderen. De aanvrager moet hierbij zelf een aantal maatregelen voorstellen om natuurschade te voorkomen, te beperken of te herstellen. 
De beschrijvende nota is dus een combinatie van de motivatie en de voorgestelde maatregelen.

Afweging
Als vergunningverlener weeg je aan de hand van de beschrijvende nota af of het noodzakelijk is om de boom te verwijderen. Vervolgens kun je de vergunning:

  • gunstig adviseren
  • gunstig adviseren mits de aanvrager de voorgestelde maatregelen neemt om de natuurschade te beperken
  • ongunstig adviseren

Omwille van de ecologische (stapsteen in het landschap) en landschappelijke waarde (hoge belevingswaarde) hebben hagen en houtkanten  een grote betekenis in het landschap. Vaak zijn deze kleine landschapselementen restanten van een eeuwenoud, kleinschalige landbouwlandschap waarvan tal van beschermde soorten afhankelijk zijn van hun voortbestaan: ze vinden er voedsel, beschutting en nestgelegenheid en deze landschapselementen dienen vaak als hulpmiddel bij de oriëntatie van dieren. Het is daarom belangrijk dat dergelijke kleine landschapselementen behouden blijven.

Enkele maatregelen die opgelegd kunnen worden. De vergunningsverlener kan de aanvrager enkele maatregelen opleggen om de natuurschade te beperken.

  • De kapping wordt best gefaseerd uitgevoerd over een periode van circa 5 jaar, d.w.z. telkens een strook van 25 tot 30 m van de houtkant, met als doel dat de houtkant via hakhoutbeheer kan verjongen.
  • De bomen worden tot op ca. 10 cm van de stronk schuin afgezaagd.
  • Voor elke houtkant die wordt verwijderd moet ergens een nieuwe worden aangeplant.
  • De breedte en de lengte moeten zodanig zijn dat de ecologische functie van de nieuwe houtkant minstens evenwaardig is aan die van de verwijderde houtkant.
  • Verwijder houtkanten enkel buiten het broedseizoen. Ruim genomen loopt het broedseizoen van half februari tot half augustus.
  • Gebruik enkel streekeigen en standplaatsgeschikte soorten bij de heraanplanting.
  • Hou een onderlinge plantafstand van minimum 1 meter.
  • Neem eventuele beschermingsmaatregelen tegen loslopend wild en verkeer zoals geurmiddelen, wildspiralen of het plaatsen van een afsluiting.
  • indien binnen een termijn van 2 jaar de natuurlijke verjonging onvoldoende resultaat geeft, moet worden heraangeplant met bosplantsoen bestaande uit de streekeigen soorten die in de houtkant aanwezig zijn.
  • Houtkanten mogen niet bemest worden en er mogen geen bestrijdingsmiddelen gebruikt worden.


Verdere info


Dreven en bomenrijen

Dreven en bomenrijen bestaan uit individuele bomen, maar de waarde van een dreef of rij is hoger dan de som van de waarde van de individuele bomen. Ze vormen lijnen in het landschap met een uitgesproken esthetische, cultuurhistorische en ecologische waarde. Het beoordelen van ingrepen op de dreven en rijen krijgt hierdoor als het ware een extra dimensie bovenop het zuiver individueel beoordelen van de bomen. De rol van de dreef of rij moet goed ingeschat worden. Ze zijn bijvoorbeeld de wegen voor vleermuizen. Daarom staat het behoud van de dreef of rij als geheel dikwijls voorop. Dit is niet gemakkelijk als de eigendom van de dreef of rij versnipperd is over verschillende eigenaars. Probeer in ieder geval bij de beoordeling de kwaliteit van dreef of de rij en zijn landschap ecologische rol als maatstaf te nemen.


De beslissingsmatrix

Doel?
De beslissingsmatrix is een hulpmiddel om de vergunningverlenende overheid te ondersteunen bij vergunningsaanvragen om bomen te kappen.

Wat?
De beslissingsmatrix is een lijst van kenmerken die een boom kan hebben. Elk kenmerk krijgt een waardecijfer. Zo beslis je over de ecologische en monumentale waarde van een boom. De som van alle waardecijfers geeft ons inzicht in de maatschappelijke en ecologische waarde van de boom. 
Gebruik de beslissingsmatrix bij solitaire bomen en bomen in rijbeplanting, zowel binnen als buiten de bebouwde omgeving. Hij is niet van toepassing op bossen.

Waarom een beslissingsmatrix?
Om objectief te kunnen oordelen welke waarde een boom heeft, gebruik je de beslissingsmatrix op pagina 8 en 9 van volgend document: Kappen van solitaire bomen en bomen in rijbeplanting buiten bosverband (doc - 2.92 MB)

Hoe invullen?
Vul de vragenlijst van de beslissingsmatrix in en tel de getallen op. De som geeft aan in welke categorie de boom zit:

  • waardevol
  • niet waardevol, maar wel belangrijk om de boom te behouden
  • geringe maatschappelijke waarde

Deze rubrieken vormen het afwegingskader. De plaats die de boom in dit kader inneemt, bepaalt hoe streng je zult oordelen. Ook de mogelijk op te leggen maatregelen hangen af van dit kader.

Afwegingskader
De tabel hieronder toont het afwegingskader.

Totaalcijfer

Waardeoordeel

Kappen toegestaan?

Maatregelen

91 of meer

Waardevol

Maximaal te behouden (geen gunstig advies voor kappen)

Een dendrologisch verantwoorde snoeivorm is altijd toegestaan en kan zelf nuttig zijn.

40 tot en met 90

Niet waardevol, maar wel belangrijk om te houden als element

Kappen is toegestaan met een geldige reden

Heraanplanting als voorwaarde bij kappen. Bijkomende maatregelen kunnen opgelegd worden.

Minder dan 40

Geringe maatschappelijke waarde

Kappen toegestaan

Een heraanplantingsvoorstel mag, maar hoeft niet.


Ruimer kader
Naast het belang en de betekenis van bomen staat uiteraard ook de overlast (zowel direct als indirect) die mensen van bomen kunnen ondervinden. 
Verder is binnen de beoordeling van een aanvraag niet alleen onderzoek naar de effecten door kapping noodzakelijk, maar ook onderzoek naar de effecten door nieuwe aanplanting.


Monumentale bomen

Bomen met een hoog waarderingscijfer (91 of meer) nemen een bijzondere plek in het afwegingskader in. Dit zijn de monumentale bomen. Voor hen is een beleid van maximaal behoud voorzien. Deze bomen mogen alleen bij hoge uitzondering gekapt worden.

Voorbeeld
Een monumentale boom staat op de plek van een nog aan te leggen oprit. Je kunt de aanvrager voorstellen om de oprit op een andere locatie te voorzien. Zo bescherm je de boom.