Vlieg mee met de grauwe kiekendief

Eind 2015 keurde Vlaams minister Joke Schauvliege het soortbeschermingsplan (SBP) voor de grauwe kiekendief goed. Deze uitzonderlijk elegante roofvogel is al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw als regelmatige broedvogel uit Vlaanderen verdwenen. Sinds begin 2017 werken zes verschillende partners samen onder de vlag van Plan Kiekendief om nieuw leefgebied te creëren voor deze soort in de open akkerplateaus in de Vlaamse Leemstreek. Na een kleine twee jaar zijn de eerste resultaten merkbaar.

De open akkerplateaus in de Vlaamse Leemstreek strekken zich uit van Bierbeek tot Maastricht. In opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) werkt Regionaal Landschap Zuid-Hageland samen met Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren, de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), Werkgroep Grauwe Kiekendief en Werkgroep Grauwe Gors aan voedselaanbod en nestbescherming. Op die manier zorgt dit partnerschap voor een nieuwe kans voor deze bijzondere vogel.

De doelstelling is om in Vlaanderen opnieuw vijftien koppels grauwe kiekendief aan het broeden te krijgen. Studies wezen uit dat hier 450 ha nieuw leefgebied voor nodig is, te realiseren in de vorm van tijdelijke maatregelen zoals beheerovereenkomsten met landbouwers (80%) en in vaste structuren (20%). Voor de Vlaamse Leemstreek gaat het om 360 ha voor het aantrekken van negen koppels, waarvan een vierde gerealiseerd moet zijn tegen 2021. Aan de start van dit jaar zal er dus 90 ha leefgebied moeten liggen met hopelijk al enkele broedende grauwe kiekendieven tot gevolg.

Om de tijdelijke maatregelen te realiseren biedt de VLM landbouwers twee nieuwe beheerpakketten aan: de vogelakker of jaagakker met afwisselend stroken luzerne en kruiden, en zomer- of wintergranen in wisselteelt. Het model van de vogelakker werd ontwikkeld in Nederland door Werkgroep Grauwe Kiekendief en is afgestemd op het jachtgedrag van de grauwe kiekendief. Deze schuimt voornamelijk akkerranden af op zoek naar muizen en kleine akkervogels. Wisselteelt speelt in op een aanbod van dekking en (stapel)voedsel voor heel wat akkervogels in de vorm van insecten en granen die in de winter op het veld blijven staan.

In de praktijk vergt het gebiedsgericht sluiten van beheerovereenkomsten heel wat maat- en puzzelwerk. De interesse van landbouwers voor de ‘kiekendiefpakketten’ is een bepalende factor in het project. Gelukkig werkt een team van enthousiaste bedrijfsplanners van de VLM mee aan dit programma. Vanuit landbouwkundig perspectief is de vogelakker bovendien interessant omdat luzerne geoogst wordt op reguliere wijze en verwerkt kan worden tot veevoeder. Het is bovendien een gewas dat nauwelijks bemesting nodig heeft, werkt als bodemverbeteraar en een hoge droogteresistentie heeft. Op die manier wordt een win-win situatie gecreëerd voor biodiversiteit en landbouw.

Ecologisch gezien creëren de maatregelen die voor de grauwe kiekendief genomen worden kansen voor andere akkervogels. In de praktijk is deze dus een zogenaamde ‘paraplusoort’ voor heel wat andere soorten. Het is opmerkelijk en hartverwarmend dat er na twee jaar niet alleen meer dan 50 ha beheerovereenkomsten voor grauwe kiekendief werden gesloten met landbouwers, maar ook dat soorten als velduil en blauwe kiekendief broedpogingen ondernamen in deze gebieden, heel wat soorten op trek de maatregelen uitkiezen als rustpunt en de vogelakkers ook ’s winters een grote meerwaarde bieden onder andere voor muizeneters als grote zilverreiger. Dankzij de grote verwevenheid met studiewerk door lokale partner Werkgroep Grauwe Gors en internationale partner Werkgroep Grauwe Kiekendief, die het voedselaanbod voor de Grauwe Kiekendief meet gedurende vier jaar, kan dit project continu gemonitord worden en zo nodig bijgestuurd. Zo kan de focus behouden blijven. Het broedgeval in de Moeren, waar inmiddels ook een veertigtal ha in beheerovereenkomst ligt, stemt de partners in de Leemstreek hoopvol. Vier jonge grauwe kiekendieven verlieten daar afgelopen zomer succesvol hun nest.

De kracht van Plan Kiekendief schuilt in nauwe samenwerking tussen alle betrokkenen, flexibiliteit op het terrein en een coördinatie (een overlegstructuur met alle partners) die de gebiedsgerichte acties op maat voortdurend op elkaar afstemt. De koppeling landbouw met biodiversiteit vormt dezer dagen grote uitdagingen en vraagt om creatieve oplossingen. Samen met alle partners gaan we hier steeds naar op zoek en hopen we een nieuwe dynamiek teweeg te brengen op de open akkerplateaus in de Vlaamse Leemstreek.

Het filmpje kadert binnen een pilootproject van LIFE BNIP en werd dus mede mogelijk gemaakt door Europese financiering van het LIFE programma.

Met dank aan alle partners van Plan Kiekendief: