LIFE-project FLANDRE

Vordering van de uitvoering van het projectprogramma

A. Voorbereidende acties en beheerplannen

  • A.1&2. Richtinggevend natuurbeheerplan en juridische basis voor grensoverschrijdende samenwerking en bescherming als een transnationaal natuurpark van de duinen tussen Dunkerque (Frankrijk) en Westende (België). 
    • De studieopdracht werd toegewezen aan een consortium bestaande uit de West-Vlaamse Intercommunale, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, het Centre Permanent d’Initiatives pour l’Environnement de Flandre Maritime en eCoast. Ze loopt van 1 oktober 2015 tot 1 december 2017.
  • A.3. Beheerplannen voor verscheidene recent verworven duingebieden aan de Vlaamse Westkust (België).
    • De studieopdracht werd toegewezen aan het consortium West-Vlaamse Intercommunale en Natuurpunt Studie VZW en loopt van 12 oktober 2015 tot het najaar 2017. Ze heeft betrekking op een totale oppervlakte duingebieden van 319 ha die recent verworven of in beheer genomen werden door het Agentschap voor Natuur en Bos en verspreid liggen over het grondgebied van de gemeenten Koksijde (245 ha), Nieuwpoort (29 ha) en Middelkerke (deelgemeente Westende, 45 ha). De verkennende nota en het tussentijds rapport van het beheerplan werden op 14 april 2016 en 26 januari 2017 besproken door een werkgroep ad hoc samengesteld door vertegenwoordigers van o.a. de betrokken gemeenten, de provincie, de IWVA, diverse betrokken Vlaamse overheidsdiensten en NGO’s alsook wetenschappelijke experten. Door de herwerking van het tussentijds rapport op basis van de besprekingen in de werkgroep ad hoc kwam het ontwerp van beheerplan tot stand. 
       

      In het ontwerp van beheerplan worden doortastende maatregelen voorgesteld om de natuurkwaliteit van verscheidene duingebieden die beheerd worden door ANB sterk te verbeteren en een duurzame toegankelijkheid  voor wandelaars, mountainbikers en ruiters te verzekeren. Op de infomomenten kreeg het publiek alle gelegenheid vragen te stellen en in dialoog te treden met de ontwerpers van het beheerplan en de natuurbeheerders van het ANB.

      De infoavond op 25 april 2017 in het cultureel centrum ‘Casino’ te Koksijde omtrent de voorgestelde inrichting van diverse duingebieden op het grondgebied van Koksijde werd bijgewoond door ruim 50 toehoorders. Aan de geleide wandelingen naar de Koksijdse duingebieden ‘Belvédèreduinen’, ‘Schipgatduinen’ en ‘Oostvoorduinen’ op zaterdag 13 en zondag 21 mei namen telkens  15 tot 30 personen deel.

      Beheerplan-infowandeling door de Oostvoorduinen (21 mei 2017)

      De infodagen omtrent het beheerplan voor de Simliduinen te Nieuwpoort op zaterdag 11 maart en voor de Sint-Laureinsduinen te Westende op zaterdag 18 maart 2017 genoten van een mooie opkomst van respectievelijk 30 en 25 deelnemers, telkens in hoofdzaak omwonenden van deze domeinen.



      De deelnemers aan de informatiewandelingen luisteren aandachtig naar de uitleg die bioloog Eric Cosyns (Wvi) op het terrein verschaft omtrent het ontwerp van beheerplan.

      Het ontwerp van beheerplan en van toegankelijkheidsregeling  werd ook onderworpen aan een openbare consultatie die liep van 28 april tot en met 29 mei 2017. Tijdens deze periode lag het voormeld document ter inzage op de betrokken diensten van de gemeenten Koksijde, Nieuwpoort en Middelkerke.

B. Verwerving van gronden

  • B.1. Verwerving van 30 ha duinen in het Europees Habitatgebied ‘Duingebieden inclusief IJzermonding en Zwin’ (België)
    • Het Agentschap voor Natuur en  Bos heeft sinds de start van het FLANDRE LIFE+ Natuurproject op 2 september 2013 aan de Westkust in totaal reeds 57 hectare 69 are 18 centiare aangekocht, verspreid over:
      - 21 percelen in De Panne, met een gezamenlijke oppervlakte van 3 ha 47 a 49 ca;
      - 71 percelen in Koksijde, met een gezamenlijke oppervlakte van 30 ha 08 a 48 ca;
      - 61 percelen in Nieuwpoort, met een oppervlakte van 23 ha 13 a 98 ca;
      - 2 percelen in Middelkerke (Westende-Bad), met een oppervlakte van 9 a 23 ca.

      Al deze percelen duingrond werden tussen 1 januari 2014 en 30 april 2018 door middel van 62 akten aangekocht van privéeigenaars, waaronder veelal onverdeeldheden.
      De oppervlaktedoelstelling van actie B.1 is dus ruimschoots behaald, maar het Agentschap voor Natuur en Bos blijft verder duingronden aankopen aan de Westkust.

  • B.2. Verwerving van 58,3 ha duinen in en rond de Europese Habitatgebieden ‘Dunes de la Plaine Maritime Flamande’ en ‘Dunes Flandriennes décalcifiées de Ghyvelde’ (Frankrijk)
    • Sinds de start van het project, heeft de Conservatoire du Littoral 28 hectare 44 are 21 centiare duingrond die verspreid liggen over het grondgebied van de gemeenten Leffrinckoucke, Bray-dunes, Zuydcoote en Ghyvelde verworven door middel van 12 aankoopakten.

C. Concrete natuurinrichting- en beheermaatregelen

  • C.1. Herstel van een vochtige duinpanne en aanleg van poelen in de Oostvoorduinen te Koksijde (België)
    • In dit meer dan 1000 jaar oud duingebied werden tijdens de 19de eeuw duintjes en duinpannetjes genivelleerd tot akkers. Daarna werden deze akkers decennialang bemest. Om een voor het herstel van de natuurlijke voedsel-mijdende habitattypes ‘vochtige duinvallei’ en ‘grijze duinen’ (droge duingraslanden) alsook van het voortplantingsbiotoop van de Rugstreeppad gunstige uitgangssituatie te creëren, moesten de te sterk met meststoffen verrijkte bovenste bodemlagen afgegraven worden, en dit over een oppervlakte van ongeveer 2 hectare,. Deze grondwerken vingen aan op 1 september en eindigden medio november 2015. Nadien werden populieren die door hun bladval en schaduw het herstel van de natuurlijke habitattypes hypothekeerden verwijderd. Tenslotte werden vee-kerende afsluitingen geplaatst om een begrazingsbeheer van het herstelde terrein door runderen mogelijk te maken. Het publiek kon reeds kennis maken met de op deze site herstelde natuur door deel te nemen aan door het LIFE FLANDRE team geleide wandelingen op 9 juli 2016, 20 augustus 2016 en 21 mei 2017 . Op zondag 16 juli 2017 volgt een nieuwe geleide wandeling op deze site (zie ook onthaalpagina).

  • C.2. Verwijdering van struweel om aan het open duinlandschap verbonden habitats te herstellen in ‘Dune du Perroquet’, ‘Dune Marchand’ en ‘Dune Dewulf’ (Frankrijk)
    • Tijdens het winterseizoen 2016-2017 werden door het Département du Nord, bovenop de 11,7 ha die tussen 2013 en 2016 reeds werden aangepakt, zo’n 10,5 hectare bijkomend vrijgemaakt van struweel in de ‘Dune Dewulf’. Gedurende het winterhalfjaar, van november 2017 tot maart 2018, heeft het Département du Nord de werken van struweelverwijdering in uitvoering van de actie C.2 voortgezet op 8,7 ha in de Dune du Perroquet, 5,4 ha in de Dune Marchand en 11,1 ha in de Dune Dewulf. Dat zet de teller van de totale oppervlakte die sinds de start van het project (winterhalfjaar 2013-2014) werd vrijgemaakt van struweel op 45,4 ha van de 65 ha die moeten gerealiseerd worden.


      Foto: zone IA10-1 voor de werken. Dicht gesloten struweel in de ‘Dune Dewulf’ (november 2017)


      Foto: zone IA10-1 na de werken, het zand werd bloot gelegd in januari 2018

      Foto: door duindoorn en wilgen volledig overwoekerde duinpan in de "Dune Dewulf"


      Foto: dezelfde duinpan in de "Dune Dewulf" na verwijdering van het struikgewas. Let op de poel.

  • C.3. Inrichting van begrazingseenheden in ‘Dune du Perroquet’ en ‘Dune Dewulf’ (Frankrijk)
    • Het project voorziet de inrichting van nieuwe zones van extensieve begrazing op 29,9 ha voor het beheer van de in het kader van de actie C.2 open gemaakte zones.
      Deze werken zijn nu afgerond. Inderdaad, begin 2018, werden 3 nieuwe omheiningen in de « Dune Dewulf » voor een oppervlakte van 23 ha en 2 omheiningen in de « Dune du Perroquet » voor een totale oppervlakte van 6,6 ha geplaatst.

      Foto's: Plaatsing van omheiningen in de Dune du Perroquet (februari 2018)

      Foto's: nieuw geplaatste omheining in de Dune Dewulf (maart 2018)

  • C.4. Herstel en beheer van zoomruigten in ‘Dune du Perroquet’ en ‘Dune Dewulf’ (Frankrijk)
    • Tijdens het winterseizoen 2016-2017 werd door het Département du Nord in de ‘Dune Dewulf’ de nodige werken uitgevoerd om 0,6 ha zoomruigten ten behoeve van de Nauwe korfslak (Vertigo angustior) te herstellen. Gedurende de winter 2017-2018 heeft het Département du Nord de nodige werken uitgevoerd om 1,6 ha zoomruigten te herstellen in de “Dune Dewulf”, “Dune Marchand” en “Dune du Perroquet”. Dus zijn nu 2,2 ha uitgevoerd van de door het project in totaal voorziene 3,6 ha.

      Foto: een sociale tewerkstellingsplaats ruimte het maaisel in de toekomstige zoomruigte (november 2017)
  • C.5. Uitgraven van 10 poelen in ‘Dune du Perroquet’ en ‘Dune Dewulf’ (Frankrijk)
    • Tijdens het winterhalfjaar 2016-2017 werden door het Département du Nord 5 nieuwe poelen uitgegraven in de ‘Dune Dewulf’ als aquatisch biotoop van Kamsalamander (Triturus cristatus) en Rugstreeppad (Epidalea calamita). Gedurende de winter 2017-2018 werd een bijkomende poel uitgegraven in de “Dune Dewulf” en 5 nieuwe poelen aangelegd in de “Dune du Perroquet”. In totaal werden dus van 2016 tot 2018 11 nieuwe poelen gegraven in beide duindomeinen.

      Foto: nieuwe poel in ‘Dune du Perroquet’ (februari 2018) - Foto: bijkomende poel (11/10) in de ‘Dune Dewulf’ (februari 2018)

      Foto’s  larven en juveniele Rugstreeppad in de LIFE+FLANDRE poelen die in 2017 uitgegraven werden in de  ‘Dune Dewulf’

      Foto: nieuwe poel in de "Dune Dewulf" (februari 2017)
  • C.6. Aanleg van een wandelpad en plaatsing van omheiningen om de recreatieve toegang tot een deel van de ‘Dune Dewulf’ dat zal verworven worden door de Conservatoire du Littoral te geleiden (Frankrijk)
  • C.7&8. Beheer van de duinen die verworven werden in het kader van de acties B.1 (België) en B.2 (Frankrijk)

D. Monitoring van het impact van de acties van het project

  • D.1&2. Evaluatie van het socio-economisch impact op de lokale economie en bevolking alsook op het herstel van de ecosysteemdiensten (België en Frankrijk)
    • Het door het consortium Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), Universiteit Antwerpen en Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek uitgewerkt startrapport, dat de situatie bij de aanvang van het FLANDRE LIFE+ Natuurproject beschrijft, werd op 11 december 2015 voorgesteld aan het adviserend comité.
  • D.3. Permanente Inventarisatie van de Natuurreservaten aan de Kust ‘PINK’ (België)
    • Het eindrapport van deze wetenschappelijke monitoringsstudie werd door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek ingediend  bij het Agentschap voor Natuur en Bos op 7 april 2015. De monitoring van het beheer van de duindomeinen langs de kust wordt voortgezet in het kader van het studieproject “Beheer-Evaluatie Kust” dat duurt tot 2019.
  • D.4. Fotografische monitoring van de zones die vrijgemaakt werden van struweel (Frankrijk)
    • Er werden luchtfoto’s gemaakt tijdens het laatste trimester van 2014.
  • D.5. Botanische monitoring van de zones die werden vrijgemaakt van struweel (actie C.2) en onderworpen zijn aan beweiding door grote grazers (actie C.3) (Frankrijk)
    • Deze studie wordt uitgevoerd door de Conservatoire Botanique National de Bailleul in opdracht van het Département du Nord. Het veldwerk dat moet dienen voor het karteren van vegetaties en belangrijke plantensoorten voor de uitvoering van de werken vond plaats tijdens de zomer 2015.
  • D.6. Evaluatie van het impact van de acties C.2 en C.4 op de populaties van Nauwe korfslak (Frankrijk)
    • Het rapport van de toestand van de populaties Nauwe korfslak voor de uitvoering van de werken werd door het studiebureau Biotope ingediend bij het Département du Nord in het najaar 2015. Van de 118 proefvlakken van 4 m2 waren er 87 proefvlakken waarin de aanwezigheid van Nauwe korfslak werd vastgesteld. Hiervan bevatten 42 proefvlakken levende of verse exemplaren.
  • D.7. Monitoring van het impact van de acties C.2 en C.5 op de populaties Kamsalamander
    • Uit het rapport omtrent de toestand van de populatie Kamsalamander in de noord-Franse duinen voor de uitvoering van de werken, dat door het studiebureau Biotope in het najaar 2015 werd ingediend bij het Département du Nord, blijkt dat de Kamsalamander aanwezig is in de 3 bestudeerde duingebieden (‘Dune Dewulf’, ‘Dune Marchand’ en ‘Dune du Perroquet’). Tijdens 10 veldwerk-sessies werden 453 exemplaren aangetroffen, waaronder zowel jonge als oudere individuen, waaruit wordt afgeleid dat de populatie gezond is.

E. Publiek bewustzijn en verspreiding van resultaten

  • E.1&2. Informatiefolder omtrent het toekomstig grensoverschrijdend kust-natuurpark tussen Dunkerque en Westende (België en Frankrijk)
    • De folder is beschikbaar in 4 talen (Nederlands, Frans, Engels en Duits). Download de folder via de link op de onthaalpagina van de LIFE+ Nature FLANDRE website.
  • E.3. Website van het LIFE+ Natuurproject ‘FLANDRE’ en omtrent het toekomstig grensoverschrijdend natuurpark tussen Dunkerque en Westende
  • E.4. Grensoverschrijdend informatiemarkt omtrent het LIFE+ Natuurproject ‘FLANDRE’ met tijdelijke tentoonstelling in het bezoekerscentrum ‘De Nachtegaal’ te De Panne (België)
    • De mobiele tentoonstelling werd ingehuldigd in het Provinciaal Bezoekerscentrum ‘De Nachtegaal’ te De Panne op 27 februari 2015, waar het kon bezocht worden tot 27 september 2015. Nadien werd de tentoonstelling ook in Bray-dunes, Leffrinckoucke, Zuydcoote en Malo-les-Bains opgesteld. Terug in België, was de tentoonstelling te bezichtigen van 30 maart tot 2 oktober 2016 opnieuw in het Provinciaal Bezoekerscentrum ‘De Nachtegaal’, van 3 oktober tot en met 29 december 2016 in het Cultureel Centrum ‘Ysara’ te Nieuwpoort en van 17 januari tot 18 juni 2017 in het IWVA-bezoekerscentrum ‘De Doornpanne’ te. Tussen zijn inhuldiging op 27 februari 2015 en 30 juni 2017 was de tentoonstelling reeds door in totaal zo’n 52.000 bezoekers bezichtigd. De tentoonstelling stond tijdens de maanden juli en augustus 2017 in de ‘Halles aux Sucres’ te Duinkerke, in september 2017 in het ‘Oud Gemeentehuis’ te Middelkerke, tijdens de winter 2017-2018 dichtbij de in uitvoering zijnde werken (acties C.2, C.3, C.4 en C.5) op het terrein, namelijk in de Médiathèque van Leffrinckoucke en de mairie van Bray-Dunes, in maart-april 2018 in het Hôtel van het Département du Nord te Lille en van 15 mei tot 8 juni 2018 in het gebouw van de Communauté Urbaine de Dunkerque (CUD). Van 12 tot en met 14 juni 2018 zal de tentoonstelling opgesteld zijn in de lokalen van de Université du Littoral Côte d’ Opale (ULCO) te Duinkerke, waar de internationale workshop omtrent het beheer van kustduinen en zandstranden zal doorgaan (actie E.5).   
  • E.5. Internationale tweedaagse workshop omtrent het beheer van kustduin-habitats, inclusief gepubliceerd referatenboek (netwerking met andere LIFE en/of niet-LIFE natuurprojecten)
  • E.6. Werfborden met informatie omtrent het LIFE+ Natuurproject ‘FLANDRE’ op de werf van de actie C.1. Herstel van een vochtige duinpanne en aanleg van poelen in de Oostvoorduinen te Koksijde (België)
    • Het werfbord werd voor de aanvang van de werken op de werf langs de Kartuizerstraat te Oostduinkerke geplaatst, waar het nog steeds staat.

      Benevens het werfbord, zorgden ook de door het LIFE+ FLANDRE projectteam geleide wandelingen door de Oostvoorduinen-Oost voor de nodige publieke aandacht voor de uitgevoerde natuurherstelwerken. Op zaterdag 9 juli en zaterdag 20 augustus 2016 namen telkens een 30-tal belangstellenden deel aan de 2 wandelingen die geleid werden door LIFE+ FLANDRE projectleider Jean-Louis Herrier en boswachters Guy Vileyn en Johan Lamaire doorheen het natuurdomein “Oostvoorduinen-Oost”. In het kader van het LIFE+ Natuurproject FLANDRE werd dit ANB-domein in 2015 uitgebreid door de aankoop van 15 hectare (actie B.1) die voorheen privé-eigendom waren en vonden er ingrijpende natuurherstelwerken plaats tijdens het winterhalfjaar 2015-2016 (actie C.1). Het groot aantal deelnemers aan de 2 excursies van de zomer 2016 moedigde het Agentschap Natuur en Bos aan om ook in 2017 weer geleide bezoeken aan de voornaamste bij het LIFE+ FLANDRE natuurproject betrokken duingebieden te organiseren.


      Geleide FLANDRE-zomerwandelingen 2017 in Belgische duinen
      ANB organiseerde tijdens de zomers van 2016 en 2017 geleide wandelingen door natuurdomeinen die relatief recent werden aangekocht door het Vlaams Gewest en die momenteel (nog) niet toegankelijk zijn voor het publiek.

      De wandeling die op zondag 16 juli 2017 door de Oostvoorduinen-Oost te Oostduinkerke geleid werd door de LIFE+ FLANDRE projectleider Jean-Louis Herrier en boswachter Guy Vileyn genoot de belangstelling van 24 deelnemers. De aandacht ging vooral naar de op het afgegraven deel van de site uit de zaadbank verschijnende pionier-begroeiing van vochtige duinpannen (lees meer omtrent actie C.1 onder “projectprogramma”) en de effecten van maai- en begrazingsbeheer op duingraslanden (actie C.7).

      De wandeling door de Belvedère-duinen te Koksijde (België), één van de laatste ononderbroken duin-polderovergangen van de Vlaamse kust, op zaterdag 12 augustus 2017, geleid door beheer-expert Marc Leten en regiobeheerder Kust en polders Evy Dewulf, telde zo’n 30-tal deelnemers. De talrijke opkomst op de geleide wandelingen die gericht zijn op het beheer van de duindomeinen in 2016 en 2017 moedigt het Agentschap Natuur en Bos aan om dergelijke sensibiliseringsactiviteiten volgend jaar te herhalen.

  • E.7. Educatief programma van nabuurschap met de plaatselijke gemeenschappen, in het bijzonder de scholen (Frankrijk)
    • Tijdens het voorjaar en de zomer 2015 werden 4 wandelingen geleid door de wachters van het Département du Nord. Van april tot juli 2016 werden 5 geleide wandelingen gewijd aan LIFE+ FLANDRE. Tijdens de lente en zomer 2017 krijgt het breed publiek weer de mogelijkheid LIFE+ FLANDRE op het terrein te ontdekken tijdens 5 geleide wandelingen: op 23 april in de Dune Marchand (Bray-Dunes), op 24 mei in de Dune Dewulf (Leffrinckoucke), op 25 juni in de Dune du Perroquet (Bray-Dunes), op 28 juni en 12 juli telkens in de Dune Marchand (Zuydcoote) (meer details op de onthaalpagina van deze webiste).
  • E.8. Lekenrapport

F. Globale projectwerking en monitoring van de voortgang van het project

Bezoek van de Europese Commissie
Een delegatie van de Europese Commissie bezocht onder belangstelling van de lokale pers op 10 augustus de herstelde duinpannetjes in  de “Oostvoorduinen” in Oostduinkerke (België, actie C.1) en op 11 augustus de ontstruweelde en nog te ontstruwelen terreinen in de “Dune du Perroquet” in Bray-Dunes (Frankrijk, actie C.2). Het project startte in 2013 en met de uitvoeringsperiode halfweg kwamen Europese commissieafgevaardigde Simon Goss en monitor Jean-Paul Herremans van het Europees adviesbureau NEEMO polshoogte nemen. In Bray-Dunes werden zij ontvangen door de Vice-président de l’Environnement van het Département du Nord, Paul Christophe.

Van links naar rechts: Simon Goss (European Commission), Bénédicte Lemaire (Département du Nord), Jean-Paul Herremans (NEEMO) & Marc Leten (Agentschap Natuur en Bos).

  • F.1, 2 & 3. LIFE+ Natuur ‘FLANDRE’ project team: ANB + Département du Nord + Conservatoire du Littoral
  • F.4. LIFE+ Natuur ‘FLANDRE’ Adviserend Comité (networking activiteit)
    • In november 2013 werden 46 (27 Franse en 19 Belgische) vertegenwoordigers van de betrokken openbare besturen, wetenschappelijke instellingen en niet-gouvernementele natuurbehoud-organisaties uitgenodigd deel uit te maken van het adviescomité van het LIFE+12 Natuurproject “FLANDRE”. 44 (27 Franse en 17 Belgische) van die personen aanvaardden toe te treden tot het comité. De eerste bijeenkomst van dat adviescomité vond plaats op 7 mei 2014 te Zuydcoote (Frankrijk). De tweede bijeenkomst van het adviescomité werd gehouden op 11 december 2015 te Koksijde (België). De derde bijeenkomst is op 9 november 2016 opnieuw te Zuydcoote doorgegaan. Voor meer informatie: zie de startpagina van deze LIFE+ FLANDRE website.
  • F.5. After-LIFE beheerplan